Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklar ve yetişkinlerde yaygın görülen nörogelişimsel bir bozukluk olup, dikkati sürdürme güçlüğü, aşırı aktivite ve dürtüsellik gibi belirtilerle kendini gösterir (American Psychiatric Association [APA], 2013). DEHB’nin tedavisinde genellikle farmakolojik yaklaşımlar ön planda olsa da, psikososyal müdahalelerin de önemi gittikçe artmaktadır. Bu bağlamda, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), DEHB’nin yönetiminde etkili bir yöntem olarak ortaya çıkmıştır.
Literatürde, BDT’nin DEHB üzerindeki etkisi konusunda çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. BDT, çocukların ve yetişkinlerin dikkat, dürtü ve hiperaktivite ile ilgili sorunlarını azaltmak amacıyla bilinçli farkındalık, problem çözme ve davranışsal düzenleme tekniklerini kullanır (Safren et al., 2005). Terapi sürecinde, bireylerin olumsuz otomatik düşünceleri ve dürtü kontrol sorunları hedef alınır; ayrıca, yapılandırılmış davranışsal stratejiler ve günlük rutinler geliştirilir.
Birçok çalışma, BDT’nin DEHB belirtilerinde anlamlı iyileşmeler sağladığını ortaya koymuştur. Örneğin, Evans ve Owens (2002) yaptıkları araştırmada, çocuklar üzerinde uygulanan BDT’nin dikkat sürelerini artırdığını ve dürtüsellik düzeylerini azalttığını göstermiştir. Aynı zamanda, BDT’nin okul başarısı ve sosyal ilişkilerde de olumlu etkileri olduğu rapor edilmiştir (Miller & Hinshaw, 2010). Yetişkinlerde ise, DEHB’nin girişimcilik, iş performansı ve yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılmasında BDT’nin yararlı olduğu bulunmuştur (Knouse, 2014).
Ancak, BDT’nin etkinliği konusunda bazı sınırlamalar da mevcuttur. Özellikle, terapötik sürecin uzun ve disiplinli olması, çocukların dikkat süreleri ve motivasyonlarını etkileyebilir (Pelham & Fabiano, 2008). Ayrıca, ailesel ve çevresel faktörlerin de tedaviye entegrasyonu, tedavi başarısını artırmada önemlidir.
Sonuç olarak, literatür, BDT’nin DEHB tedavisinde önemli ve etkili bir alternatif olduğunu göstermektedir. Özellikle, ilaç tedavisine ek olarak uygulandığında, semptomların daha etkili bir biçimde yönetilmesine katkı sağlar. Bu nedenle, BDT, DEHB’li bireylerin yaşam kalitesini artıran bütüncül tedavi stratejileri arasında önemli bir yer tutmaktadır.
Kaynaklar
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: Author.
Evans, S. W., & Owens, J. S. (2002). Functional impairments of adolescents with ADHD: An examination of clinical correlates. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 31(3), 264-273. https://doi.org/10.1207/S15374424JCCP3103_03
Knouse, L. E. (2014). Cognitive-behavioral therapy for adult ADHD. Current Psychiatry Reports, 16(12), 523. https://doi.org/10.1007/s11920-014-0523-8
Miller, S. K., & Hinshaw, S. P. (2010). Childhood ADHD and social functioning. Springer.
Pelham, W. E., & Fabiano, G. A. (2008). Evidence-based psychosocial treatments for attention deficit hyperactivity disorder. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 37(1), 184-214. https://doi.org/10.1080/15374410701848398
Safren, S. A., Otto, M. W., Sprich, J., Winett, C. L., Wilens, T., & Otto, M. (2005). Cognitive-behavioral therapy for ADHD in medication-treated adults. Journal of Attention Disorders, 9(1), 9-19. https://doi.org/10.1177/1087054704274340
Uzman Klinik Psikolog Emre Bakır